Zeelt

De zeelt is een karperachtige vis. Hij leeft in stilstaand water met veel planten: sloten, vaarten, vijvers en ondiepe plassen. Zeelt vissen doe je op de bodem, dicht bij de waterplanten. Dat kan met de methodfeeder, de vaste hengel of de pen: een lange, dunne dobber. Op deze pagina lees je hoe je een zeelt herkent en hoe hij verschilt van de karper en de kroeskarper. Je leest ook waar en wanneer je hem vangt, welk aas werkt, welke regels gelden en hoe groot hij kan worden.

Herkenning

Het oranje oog, het korte baarddraadje in de mondhoek en de piepkleine schubjes onder het slijm

Het duidelijkste kenmerk van een zeelt is zijn oog: dat is opvallend oranje. Kijk daarna naar de vinnen, die bij de zeelt bolrond zijn. Van dichtbij zie je ook één paar korte baarddraden, in de mondhoeken (Kennisdocument zeelt). Die baarddraden zie je niet altijd goed (RAVON). Het lijf is van opzij maar een beetje afgeplat, en het stuk vlak voor de staartvin is opvallend hoog. De ogen zijn klein, en de korte bek zit vooraan de kop (Kennisdocument zeelt).

De kleur verschilt per vis. De rug is donker olijfgroen tot bruinachtig. De flanken zijn maar een beetje lichter, en de buik is licht geelgroen tot bijna wit. De schubjes hebben een gouden glans (Kennisdocument zeelt). RAVON doet in Nederland onderzoek naar reptielen, amfibieën en vissen. Volgens RAVON zijn de flanken olijfgroen tot goudkleurig (RAVON). Sportvisunie beschrijft ze als bruin tot bijna zwart, met een olijfgroene glans (Sportvisunie).

De schubben zijn heel klein en zitten diep in de huid, onder een dikke laag slijm (Kennisdocument zeelt). Langs de zijlijn, de lijn over het midden van de flank, liggen er 95 tot 100 (Sportvisunie). Het kennisdocument van Sportvisserij Nederland noemt 95 tot 120 (Kennisdocument zeelt). Dat is een overzicht uit 2008 van wat er over de zeelt bekend is. De vinnen zijn donker en sterk afgerond. De staartvin is niet V-vormig: de rand is licht hol, bijna recht (Kennisdocument zeelt; Sportvisunie). De rugvin is kort, met 12 tot 13 vinstralen: de dunne staafjes in een vin (Kennisdocument zeelt).

Mannetje of vrouwtje?

Een mannetje: de buikvinnen zijn groot en reiken tot voorbij de aars

Bij de zeelt zie je dat aan de buikvinnen: de twee vinnen aan de onderkant van de buik. Bij het mannetje zijn ze veel groter. Ze reiken tot voorbij de aars, en de tweede vinstraal is verdikt (Kennisdocument zeelt). In de paaitijd, als de vissen zich voortplanten, krijgt het mannetje ook kleine knobbeltjes. Die zitten vooral op de kop en de rug (Kennisdocument zeelt). Groeien vrouwtjes sneller? In proeven in vijvers waren de vrouwtjes na drie tot vier zomers twee keer zo zwaar als de mannetjes (Kennisdocument zeelt). Maar in twee Engelse grindgaten groeiden mannetjes en vrouwtjes even hard (Wright & Giles 1991).

Waar komt de naam vandaan?

Dat weet niemand zeker. Als naam voor een vis bestaat het woord zeelt alleen in het Nederlands. Het is een oud woord: in 1420 schreef men al 'zielt'. Misschien is het verwant met de Scandinavische woorden voor haring, zoals het Noorse en Deense 'sild', maar dat is onzeker. Volgens een andere uitleg komt zeelt van een heel oude woordstam die 'moeras' betekende. De zeelt leeft namelijk vooral in ondiep, modderig water. Dan is het woord familie van Helinium, de Latijnse naam voor de grote rivierdelta in het zuidwesten van Nederland (Etymologiebank). In sommige streken heet de zeelt ook anders: louw of lauw in Gelderland, muidhond in Friesland en slei in Groningen. Een verouderde naam is schoenmaker, vanwege zijn dikke huid (Woordenboek der Nederlandsche Taal). De Franse natuuronderzoeker Lacepède gaf de zeelt in 1803 zelfs het Nederlandse woord als wetenschappelijke naam: Cyprinus zeelt. Wetenschappers gebruiken die naam niet meer (IUCN).

Hoe groot wordt een zeelt?

Volgens het kennisdocument is een zeelt meestal 20 tot 30 centimeter (Kennisdocument zeelt). Volgens RAVON kan hij zo'n 65 centimeter lang worden (RAVON). De zeelt groeit langzaam vergeleken met andere karperachtige vissen, vooral in zijn eerste jaar. Hij groeit vooral in de warme maanden, en in de winter bijna niet. Hij blijft wel groeien, al gaat het met de jaren trager (Kennisdocument zeelt). Een zeelt kan oud worden: 15 tot 20 jaar volgens het kennisdocument (Kennisdocument zeelt). De IUCN, een internationale organisatie voor natuurbescherming, noemt minstens 20 jaar (IUCN).

Bij visstandonderzoek tellen en meten onderzoekers de vissen in een water. Zo hebben ze ruim 52.000 zeelten gemeten. Ruim 9.700 daarvan waren 25 centimeter of langer: de minimummaat. Zet je die op een rij van kort naar lang, dan is de middelste 41 centimeter. Meer dan de helft van die 9.700 was 40 centimeter of langer. Ongeveer 1 op de 12 haalde de 50 centimeter. Twaalf waren 60 centimeter of langer. De langste was 66 centimeter, langer dan het Nederlands record. Hoe groot de grootste zeelten ooit waren, lees je bij de records.

Zeelt, karper of kroeskarper?

Een kroeskarper, om te vergelijken: grote schubben, een lange rugvin en geen baarddraden

Een volwassen zeelt verwar je niet snel (Kennisdocument zeelt). Maar een jonge zeelt lijkt wel op een jonge karper of een jonge kroeskarper. Kijk dan naar de schubben en de rugvin. Een zeelt heeft kleine, nauwelijks zichtbare schubben en een korte rugvin, met 12 tot 13 vinstralen (RAVON). Een donkere vlek vlak voor de staartvin helpt je niet. Die hebben jonge zeelten, jonge karpers en jonge kroeskarpers vaak alle drie (Kennisdocument zeelt; RAVON; RAVON). Jonge giebels hebben hem niet (RAVON).

• Karper. Een karper heeft vier baarddraden: twee korte op de bovenlip en twee langere in de mondhoeken (RAVON). Een zeelt heeft er twee, en die zie je niet altijd goed (RAVON). Een karper heeft van nature overal schubben. Maar sommige gekweekte karpers hebben er maar een paar of helemaal geen: de spiegelkarper en de lederkarper (RAVON).
• Kroeskarper. Een kroeskarper heeft geen baarddraden en een bolle rugvin. Langs de zijlijn, de lijn over het midden van de flank, liggen 33 tot 36 schubben (RAVON).
• Giebel. Ook een giebel heeft geen baarddraden. Hij heeft een holle rugvin en 27 tot 32 schubben langs de zijlijn (RAVON).
• Goudvis. Een goudvis heeft een lange, holle rugvin. Gekweekte goudvissen zijn oranje tot geel. In het wild krijgen ze na een paar generaties hun bruinige kleur terug (RAVON). Heeft een oranje vis een korte, ronde rugvin en twee baarddraadjes, dan is het geen goudvis. Het kan een goudzeelt zijn. Lees daarover bij wat is een goudzeelt?

Leefwijze en paai

De zeelt is een schuwe vis. Overdag zit hij meestal verscholen tussen de waterplanten (Kennisdocument zeelt). In een ondiep Engels meer volgden onderzoekers zeelten met een zendertje. Overdag lagen de vissen bijna stil op vaste plekken, samen in de kleine lisdodde. Dat is een plant die langs de oever boven het water uitsteekt. Pas 's nachts gingen ze op zoek naar voedsel op de bodem, vooral muggenlarven. Ze zochten lang en zwommen daarbij vrij ver, maar aten per nacht maar weinig prooien (Perrow e.a. 1996). Ook in proeven in het lab was de zeelt alleen 's nachts actief (Herrero e.a. 2003). RAVON noemt hem nachtactief (RAVON). Jonge zeelten zwemmen vaak in scholen. Volwassen zeelten leven vaak alleen of in kleine groepjes (Kennisdocument zeelt).

Wat eet een zeelt? Bijna alles wat hij tussen de waterplanten en op de bodem vindt. Een volwassen zeelt eet slakjes, kleine mosseltjes, wormpjes, insectenlarven en dierlijk plankton: kleine diertjes die in het water zweven. Maar hij eet ook planten en dode plantenresten. Wat hij precies eet, verschilt per water. Vaak eet hij vooral wat er op dat moment het meest is (Kennisdocument zeelt). De grote diepslak (Bithynia tentaculata) heet ook wel zeeltslakje. Zoals die naam al doet vermoeden, eet de zeelt deze slak erg graag (Kennisdocument zeelt). Met zijn stevige vinnen, die op peddels lijken, roeit de zeelt als het ware door de planten. Zijn dikke slijmlaag beschermt hem daarbij tegen schade (Kennisdocument zeelt).

Een zeelt eet anders dan een brasem. Een brasem zoekt eerst de bodem af, en gaat dan veel eten op de plekken waar het meeste voedsel zit. Een zeelt zwemt veel rond en eet hier en daar wat (Kennisdocument zeelt). Hij kan ook heel lang zonder eten. Een gezonde zeelt kan zelfs een jaar zonder voedsel. Hij weegt dan nog maar twee vijfde van wat hij eerst woog. In de winter eet hij bijna niets. Maar hij is in die tijd ook weinig actief. Daardoor verliest hij maar zo'n 6 procent van zijn gewicht (Kennisdocument zeelt).

Tegen weinig zuurstof. In plantenrijk water zit 's nachts vaak weinig zuurstof. Een zeelt kan daar goed tegen, als het zuurstofgehalte langzaam daalt. Hij kan dan naar het oppervlak komen om lucht te happen. En een deel van zijn zuurstof neemt hij op door zijn huid. Franse onderzoekers vonden dat dat tot 23 procent van wat hij nodig heeft kan zijn. Zijn spieren kunnen ook een tijd zonder zuurstof werken. Zo overleeft een zeelt bij 0,4 milligram zuurstof per liter (Kennisdocument zeelt). Daalt het zuurstofgehalte plotseling, dan is dat voor een zeelt net zo schadelijk als voor andere vissen (Kennisdocument zeelt).

Wordt het water kouder dan 4 graden, dan gaat de zeelt in een soort rusttoestand. In de winter, en in de zomer als het erg warm is, kruipt hij weg in de modder. Niet elke zeelt graaft zich in. Sommige blijven met gespreide vinnen roerloos op de bodem liggen. Ze kunnen dan zelfs omvallen en op hun zij blijven liggen (Kennisdocument zeelt).

De paai. Een zeelt paait van mei tot augustus, afhankelijk van de watertemperatuur. Die moet minstens zo'n 19 graden zijn (Kennisdocument zeelt). Windstille, drukkend warme dagen helpen. Is het lang slecht weer, dan kan een zeelt de paai zelfs uitstellen tot september (Kennisdocument zeelt). Voor de paai heeft hij waterplanten nodig, zoals waterpest, drijvend fonteinkruid, gedoornd hoornblad, aarvederkruid, krabbenscheer of fijne waterranonkel. Eitjes die op de bodem vallen, gaan bijna altijd dood. Daarom paait een zeelt vaak boven dichte planten langs de oever (Kennisdocument zeelt). In de paaitijd verliezen de zeelten hun schuwheid. Ze zwemmen in groepjes naast en achter elkaar, zigzaggen langs elkaar en maken zelfs kleine sprongetjes boven water (Kennisdocument zeelt).

Een vrouwtje legt haar eitjes niet in één keer. Ze doet dat in drie of meer porties, met telkens een aantal dagen ertussen. Een zeelt van 40 centimeter kan meer dan 850.000 eitjes leggen. De eitjes zijn groen en heel plakkerig, zodat ze aan de planten blijven hangen (Kennisdocument zeelt). Bij een watertemperatuur van 20 graden komen ze binnen een week uit (Kennisdocument zeelt; FishBase). De jonge visjes hangen daarna nog 6 tot 10 dagen aan de planten. Zo lang leven ze van hun dooierzak: een voorraadje voedsel uit het ei. Ook daarna blijven ze tussen de planten (Kennisdocument zeelt). In twee Engelse grindgaten kwamen er in jaren met een warme zomer meer jonge zeelten bij dan in andere jaren (Wright & Giles 1991).

Mannetjes zijn eerder volwassen dan vrouwtjes. Volgens het kennisdocument zijn mannetjes volwassen na 2 tot 3 jaar, bij een lengte van 11 tot 20 centimeter. Vrouwtjes zijn dat na 3 tot 4 jaar, bij 18 tot 30 centimeter (Kennisdocument zeelt). De IUCN noemt 2 tot 5 jaar voor mannetjes en 4 tot 7 jaar voor vrouwtjes. Zeelten in het noorden zijn later volwassen (IUCN).

Wie eet zeelt? Vooral roofvissen van plantenrijk water, zoals snoek en baars. Ook de Europese meerval en de aalscholver kunnen op sommige wateren een bedreiging zijn (Kennisdocument zeelt). Zweedse onderzoekers bekeken meer dan 600 meren en vijvers. In wateren met roofvis waren bijna alle zeelten groot. In wateren zonder roofvis zaten veel meer zeelten, maar vooral kleine (Brönmark e.a. 1995). De zeelt is geen sterke concurrent. In water met veel andere vissoorten is hij vaak schaars. Toch leeft hij nooit als enige vissoort in een water, zoals de kroeskarper soms wel. De zeelt kan minder goed tegen uitdrogen en dichtvriezen dan de kroeskarper. Meestal zwemt hij samen met minstens drie andere soorten (Kennisdocument zeelt).

Waar zit de zeelt?

De zeelt woont vooral in kleinere wateren met veel planten onder water. Denk aan plassen, polderwater, afgesloten rivierarmen en zandgaten die als viswater zijn ingericht. Hij houdt van stilstaand of zwak stromend water (Kennisdocument zeelt), met een modderige bodem (RAVON). Een harde, zandige of stenige bodem mijdt hij (Kennisdocument zeelt). Veel zeeltwateren zijn hoogstens 2 tot 3 meter diep, al zijn er ook meldingen van zeelt in diepe grindgaten (Kennisdocument zeelt).

In Nederland leeft de zeelt in bijna elk soort water (RAVON). Maar hij zit het liefst in polderwater en plassen met een zachte bodem in Noord-Holland, Zuid-Holland en Utrecht. Ook de Friese meren en vennen zijn favoriet. Ook in kleine rivieren zoals de Overijsselse Vecht, de Oude IJssel en de Kromme Rijn komt hij voor. Zout water en grote rivieren mijdt hij (Kennisdocument zeelt). Op het IJsselmeer leeft hij vooral langs de oevers. In het open water vingen onderzoekers bijna nooit een zeelt (RIVO 1997), langs rietoevers en bij een modderige oever wel (IMARES 2009).

Water vol planten. Voor een zeelt kan een water niet plantenrijk genoeg zijn, schrijft het kennisdocument. Als kenmerkende planten van een echt zeeltwater noemt het krabbenscheer, aarvederkruid, waterranonkel, hoornblad, fonteinkruid en brede waterpest (Kennisdocument zeelt). Onderzoekers delen wateren ook in naar de vissen die erin leven. Zo'n groep heet een viswatertype. Een van die typen, voor ondiep en stilstaand water, heette vroeger zelfs naar de zeelt: het snoek-zeelttype. Later kreeg het de naam ruisvoorn-snoektype. Zulk water is het hele jaar helder: je kijkt er meer dan een meter diep in. Meestal is meer dan 60 procent van het water bedekt met planten. De vissen die erbij horen, zijn snoek, ruisvoorn (ook rietvoorn genoemd) en zeelt. Daarnaast zwemmen er blankvoorn, baars, kroeskarper, grote en kleine modderkruiper en aal (Kennisdocument zeelt).

Een onderzoek in twee Engelse grindgaten, waar nooit zeelt was uitgezet, laat het verschil zien. In het heldere, dicht begroeide grindgat zaten 176 zeelten per hectare. In het troebele grindgat met veel minder planten waren het er 0,3 per hectare (Kennisdocument zeelt; Wright & Giles 1991).

Het Zwarte Meer bij Kampen is een meer vol waterplanten. In onze gegevens staan 16 vangsten met een sleepnet uit 2008 en 2011, en in 7 daarvan zat zeelt. Bij vergelijkbaar onderzoek op andere zoete meren zou je hem in nog geen één van die 16 verwachten. De Europese natuurregels van Natura 2000 delen de natuur in habitattypen in. Eén daarvan heet 'meren met krabbenscheer en fonteinkruiden'. Op het Zwarte Meer groeide dat habitattype van 31 hectare in 2009 tot 211 hectare op de kaarten van rond 2021. De zeelt is een van de typische vissoorten van dat habitattype, en hij komt er ook voor (evaluatie Natura 2000 Zwarte Meer). Op de Veluwerandmeren, zoals het Veluwemeer, hoort de zeelt bij de vissen van de plantenrijke delen. Ruisvoorn en snoek horen daar ook bij. Daar werd ook zeelt uitgezet voor de sportvisserij (WMR 2018).

Waar zoek je hem? Sportvisunie raadt aan om zeelt te zoeken in heldere, begroeide wateren. Goede zeeltwateren zijn parkvijvers, sloten en kanalen met veel waterplanten. Zoek daarin een plek tussen of net naast de planten, waar de bodem vrij is. Daar zakt je voer goed naar de bodem, en daar komen zeelten langs (Sportvisunie). Zeelt zoekt zijn voedsel graag in kleine kuiltjes in de bodem. Die liggen vaak net naast een rietkraag of onder aan het talud: de helling langs de kant (Sportvisunie). Overdag kan de kleine lisdodde een goede schuilplaats zijn (Kennisdocument zeelt). In een Engels meer lagen de zeelten daar overdag graag. Die plant staat vaak op wat dieper water, met stengels die ver genoeg uit elkaar staan voor een grote vis (Perrow e.a. 1996). Sla op de Eem de ondiepe stukken met lelies niet over, raadt Sportvisunie aan. Daar maak je kans op mooie zeelten (Sportvisunie). In de grachten van Naarden-Vesting wroeten de zeelten graag in de ondiepe uitlopers tussen de waterplanten. Ze zoeken daar naar slakjes en muggenlarven (Sportvisunie).

Een pen bij de lelies, en ernaast fijne belletjes: soms een teken dat er een zeelt op de bodem eet

Kleine belletjes. In een aflevering van VIS TV in de Biesbosch verschenen rond de dobbers kleine bellensporen: 'vaak een goed teken'. Niet veel later haakte presentator Marco Kraal een uitzonderlijk grote zeelt (Sportvisunie). Ook volgens de Ierse visserijdienst kan een spoor van belletjes op stil water betekenen dat zeelten op de bodem eten (Inland Fisheries Ireland).

Wateren met zeelt. Sportvisunie noemt een aantal wateren waar je zeelt kunt vangen. De grachten rond Naarden-Vesting staan bekend om de zeelt. In de Buitengracht zitten mooie vissen van 50 tot 55 centimeter (Sportvisunie). In het smalle, ondiepe en heldere Apeldoorns Kanaal zit flink wat zeelt, tot ruim 50 centimeter en soms groter (Sportvisunie). Op de Eem en de Urkervaart vangen vissers steeds vaker zeelt (Sportvisunie; Sportvisunie). Zeelt vang je ook in deze wateren:

• het Damsterdiep in Groningen (Sportvisunie);
• de Helenavaart in Limburg en Noord-Brabant (Sportvisunie);
• de Alde Feanen in Friesland (Sportvisunie);
• de Oude IJssel (Sportvisunie);
• de vestinggrachten van Heusden (Sportvisunie).

Zeelt vissen door het jaar

Verderop op deze pagina staat de grafiek met seizoenspatronen. Die laat per maand zien hoe vaak een gemelde vangst op mijnvismaat.nl een zeelt is, vergeleken met het jaargemiddelde.

Let vooral op de temperatuur van het water. Onder de 8 graden stopt een zeelt met eten, en onder de 4 graden gaat hij in een soort rusttoestand. Een volwassen zeelt doet het best in water van 20 tot 26 graden (Kennisdocument zeelt).

Voorjaar. In het voorjaar en de zomer zwemt de zeelt vaak dicht onder de kant (Sportvisunie). Hoe Remco Hoegen in het voorjaar met de methodfeeder op zeelt vist, lees je bij vistechnieken. Recordhouder Ruud Berkhuizen merkt dat in het vroege voorjaar meestal eerst de mannetjes actief zijn. Die worden minder groot dan de vrouwtjes (Beet).

De paai. Van mei tot augustus paait de zeelt, als het water minstens zo'n 19 graden is. In de paaitijd verliest hij zijn schuwheid (Kennisdocument zeelt). Hoe de paai gaat, lees je bij leefwijze en paai. Na de paai zijn zeelten op de meeste wateren juist moeilijk te vangen, schrijft Berkhuizen (Beet).

Zomer. Overdag zit de zeelt meestal tussen de waterplanten, en vaak wordt hij pas in de schemering actief (Kennisdocument zeelt). Naar voedsel zoekt hij vooral 's nachts. Meer daarover lees je bij leefwijze. Sportvisunie noemt de vroege ochtend en de avondschemer de beste tijden om zeelt te vangen (Sportvisunie). Wil je in het donker vissen, lees dan eerst de regels. Tot een uur voor zonsopkomst rekent de VISpas het nog als nacht. Is het erg warm, dan kan een zeelt ook in de zomer in een rusttoestand gaan. Hij verstopt zich dan in de modder (Kennisdocument zeelt).

Herfst en winter. Ook het najaar levert volgens Berkhuizen weinig zeelt op, anders dan bij brasem en karper (Beet). In de winter eet de zeelt bijna niets, en hij is dan weinig actief. Hij verstopt zich dan in de modder (Kennisdocument zeelt).

Vistechnieken en materiaal

Zeelt vang je op de bodem, dicht bij waterplanten. Veel vissers kiezen daarvoor de methodfeeder. Maar ook de vaste hengel werkt goed, vooral in het voorjaar en de zomer. Dan zwemt de zeelt vaak dicht onder de kant (Sportvisunie). Een zeelt is een sterke vis (Sportvisunie), en je vist vaak vlak bij planten (Sportvisunie). Kies dus materiaal dat geschikt is voor een zeelt. En zorg dat de dril, het binnenhalen van de vis, zo kort mogelijk duurt (Sportvisunie).

Met de methodfeeder. Een zeelt zoekt zijn voedsel vooral op de bodem. Zijn bek zit aan de voorkant van de kop. Om te eten staat hij daarom met zijn kop recht naar beneden. Bij de methodfeeder druk je voer om een korfje heen, en het aas leg je er bovenop. Het onderlijntje, het stukje lijn met de haak eraan, is heel kort. Pakt een zeelt het aas op, dan haakt hij zichzelf. Als haakaas gebruik je een miniboilie: een klein, hard balletje aas. Of een pop-up, een boilie die drijft. Of gewoon een maiskorrel (Sportvisunie). Het aas zit niet aan de haak, maar aan een hair: een kort lusje lijn dat onder de haak uitsteekt. Hoe dat werkt, lees je op de pagina over karper vissen.

Een methodfeeder vol voer, met een miniboilie aan de hair onder de haak

Zeelt pakt ook boilies. Zwemt er veel kleine vis, zoals grondels en jonge voorns? Dan kan een miniboilie helpen om de grotere vissen eruit te pikken, waaronder zeelt (Sportvisunie). Ook karpervissers vangen zeelt op hun boilies. Van de tien zwaarste zeelten uit Groot-Brittannië vingen karpervissers er zelfs de meeste, op boilies voor karper (Advnture).

Sportvisunie raadt een licht feederhengeltje aan met een werpgewicht van zo'n 50 gram. Dat is het gewicht dat de hengel goed kan uitgooien. Op de molen zit nylon van 0,25 millimeter dik, met de methodfeeder aan het eind. Daaraan knoop je een onderlijntje van 10 centimeter en zo'n 0,20 millimeter dik. Aan het eind zit een haak van maat 12 of 14 (Sportvisunie). Hoe hoger het getal, hoe kleiner de haak (Sportvisunie).

Gooi de feeder steeds op dezelfde plek in. Zeelten zijn nieuwsgierig. Als ze je voerplek ontdekt hebben, krijg je vaak snel beet. En omdat ze vaak in groepjes zwemmen, kun je er dan in korte tijd meer vangen (Sportvisunie).

Remco Hoegen uit Vriezenveen vangt zijn zeelt in het voorjaar met de methodfeeder, op het Lateraalkanaal in Twente (Sportvisunie). Heeft het water een zachte bodem? Dat is zo in de Alde Feanen in Friesland, waar je ook zeelt vangt. Voor de witvis daar raadt Sportvisunie lichte voerkorven aan, bijvoorbeeld van plastic. En aas dat langzaam zinkt, zoals casters (verpopte maden) en drijvende maden: dat zakt minder snel weg in de modder (Sportvisunie).

Met de vaste hengel. Een vaste hengel is een lange hengel zonder molen, waarmee je met een dobber dicht bij de kant vist. Sportvisunie geeft vijf tips voor zeelt:

• Peil je stek. Zeelt zoekt zijn voedsel graag in kleine kuiltjes en oneffenheden in de bodem. Die liggen vaak net naast een rietkraag of onder aan het talud, de helling langs de kant. Zoek ze op met een peilloodje: een gewichtje waarmee je de diepte meet.
• Voer weinig. Gebruik zoet lokvoer met wat maispap, en niet te veel. Met te veel voer zit de zeelt snel vol, en dan laat hij je aas liggen.
• Wissel van aas. Probeer mais, een worm, een made, of een combinatie.
• Beweeg je dobber. Til je dobber af en toe een stukje op. Dan beweegt het aas, en dat lokt een nieuwsgierige zeelt.
• Begin dichtbij. Vis eerst dicht bij de kant, en ga dan verder weg. Zo houd je je voerplek in de hand, en heb je altijd nog een verse stek over (Sportvisunie).

Met de pen. Een pen is een lange, dunne dobber. Ook met de pen vang je zeelt, bijvoorbeeld al lopend langs de kant, van stek naar stek (Sportvisunie; Sportvisunie). Hoe je met de pen vist, lees je bij karper vissen met de pen. Wie met de pen op karper vist, vangt soms ook zeelt (Sportvisunie). Een klassieke pen voor karper en zeelt is de pauwenpen. Dat is een stuk van 15 tot 20 centimeter uit de schacht van een pauwenveer. Met twee ringetjes ventielslang zet je hem vast aan de lijn. Sportvisunie laat zien hoe je hem zelf maakt (Sportvisunie). Wil je in het donker doorvissen, lees dan eerst de regels.

Aas. Maden en mestpieren werken goed op zeelt, en mais ook (Sportvisunie). Een populaire combinatie voor brasem en zeelt is een worm met één maiskorrel erachter. De maiskorrel houdt de worm op de haak (Sportvisunie). Ook pellets eet een zeelt graag: kleine, stevige voerkorrels. Die vis je meestal niet op de haak, maar aan een hair of in een baitband, een klein elastiekje (Sportvisunie). Gekleurde maden of wormen mag je met de VISpas niet eens bij je hebben (VISpas-voorwaarden).

Twee voorbeelden uit de praktijk. Henk en Wim vissen vanuit de boot bij grote lelievelden op ruisvoorn. Eén hengel richten ze dan op zeelt: met twee wormen en een korrel mais op de bodem (Sportvisunie). En in de grachten van Naarden-Vesting vang je zeelt op veel manieren. Met een opvallende wafter, een lichte boilie, aan de methodfeeder. Met maden en casters aan een gewone feederhengel. Met de vaste stok, of met de matchhengel: een lange dobberhengel met molen. Al lopend met de pen. Of met boilies en miniboilies, op de manier van karpervissers: met een montage waarmee de vis zichzelf haakt (Sportvisunie).

Regels voor zeeltvissen

Voor zeelt is er geen gesloten tijd, maar wel een minimummaat van 25 centimeter (Uitvoeringsregeling visserij, artikel 5b en 5c). Op een paar wateren mag je in april en mei helemaal niet vissen. Dat lees je hieronder. Voor de meeste binnenwateren heb je de VISpas nodig. Samen met de lijst van viswateren is dat je vergunning. De voorwaarden van de VISpas voegen eigen regels toe aan de wet.

Hoe meet je een zeelt?

Je meet van de punt van de snuit tot het uiteinde van de staartvin. Is een zeelt korter dan 25 centimeter? Dan zet je hem meteen terug, in het water waar je hem gevangen hebt (Reglement minimummaten en gesloten tijden, artikel 1). Een te kleine zeelt mag je ook niet bij je hebben (Reglement minimummaten en gesloten tijden, artikel 3). En een vis waarvoor een minimummaat geldt, mag je aan of bij het water niet fileren. Je mag hem ook niet zo bewerken dat niemand zijn maat meer goed kan controleren (Gezamenlijke Lijst; Reglement minimummaten en gesloten tijden, artikel 5).

Mag je zeelt meenemen?

Een zeelt van 25 centimeter of langer mag je volgens de wet houden. Maar met de VISpas mag je een vis alleen om drie redenen houden. Je eet hem zelf op, je gebruikt hem als aasvis, of je bewaart hem een tijdje levend. Verkopen mag nooit. De VISpas-voorwaarden zeggen er zelf bij: het uitgangspunt is dat je een vis terugzet. Je mag in totaal hoogstens 15 vissen bij je hebben, waarvan hoogstens 5 groter dan 25 centimeter. Dat geldt voor alle soorten samen. Een zeelt die langer is dan 25 centimeter, telt dus mee voor die vijf. In een leefnet mag je er tijdelijk meer levend bewaren, als je je aan de leefnetregels hieronder houdt. Een vis om op te eten, dood je meteen na de vangst met een flinke tik op de kop (VISpas-voorwaarden).

Op sommige wateren moet elke zeelt terug. Op de wateren van HSV Almere en van HV Lelystad-Dronten mag je geen zeelt bij je hebben of als aasvis gebruiken. Op de wateren van HSV Ons Stekkie in Zeewolde geldt voor zeelt een terugzetplicht (Gezamenlijke Lijst). Kijk daarom altijd bij het water in de VISplanner. Of zeelt lekker is, lees je bij In Nederland.

Mag een zeelt in het leefnet?

Ja, maar met de VISpas alleen zo:

• alleen van zonsopkomst tot zonsondergang;
• in een leefnet van zacht, knooploos materiaal, met mazen van hoogstens 6 millimeter;
• het net is minstens 2,5 meter lang, met een doorsnede van minstens 40 centimeter;
• het ligt zo veel mogelijk horizontaal in het water, en minstens voor driekwart onder water;
• stroming en golven mogen de vis niet beschadigen, en de vis heeft genoeg ruimte en zuurstof;
• een gewonde of verzwakte vis hoort niet in het leefnet;
• daarna gaat de vis levend terug in hetzelfde water.

Een levende vis van meer dan 30 centimeter mag je alleen bewaren in een leefnet, een bewaarzak of een sling. Een bewaarzak en een sling zijn zachte zakken voor grote vis. In een emmer of bak mag zo'n vis niet. Vraagt een controleur of een handhaver, zoals een boa, het? Dan zet je de vis meteen terug (VISpas-voorwaarden). Op sommige wateren mag geen leefnet. Zo verbiedt HSV Almere op al zijn wateren een leefnet of bewaarzak voor gevangen vis (Gezamenlijke Lijst). Hoe je een leefnet goed gebruikt, lees je bij terugzetten.

Mag je in april en mei op zeelt vissen?

Ja, op de meeste wateren. Op een paar wateren verbiedt de wet van 1 april tot en met 31 mei elk vissen met de hengel. Het gaat om negen gebieden. Voorbeelden zijn De Deelen in Friesland, het Ilperveld, een groot deel van Waterland en een deel van de Nieuwkoopse plassen (Uitvoeringsregeling visserij, artikel 25 en bijlage 7). Ook de lijst van viswateren sluit sommige wateren in het voorjaar, zoals de Purmerlander Polder bij Purmerend (Gezamenlijke Lijst). Kijk dus altijd bij het water in de VISplanner.

Op de andere wateren mag je een tijd lang niet met alle soorten aas vissen. Van 1 april tot de laatste zaterdag van mei is een aantal soorten aas verboden. Het gaat om kunstaas, een dood visje, een stukje vis en slachtproducten zoals vlees. Van het kunstaas mogen alleen kunstvliegjes kleiner dan 2,5 centimeter (Gezamenlijke Lijst). In de wet zelf loopt dit verbod tot en met 31 mei (Reglement voor de binnenvisserij, artikel 6). De uitzondering vanaf de laatste zaterdag van mei noemt alleen snoek, snoekbaars en baars (Uitvoeringsregeling visserij, artikel 61). Op het IJsselmeer, het Markermeer, het IJmeer en de Oostvaardersdiepen duurt het met de VISpas langer. Daar geldt het van 16 maart tot en met 30 juni (Gezamenlijke Lijst). Met maden, wormen en muggenlarven mag je wel vissen (Gezamenlijke Lijst), en ook mais en brood vallen niet onder het verbod. Van 1 april tot de laatste zaterdag van mei geldt met de VISpas nog een regel. Je mag dan niet zo vissen dat je waarschijnlijk snoekbaars vangt. Denk aan actief vissen met een dropshot of een jigkop met wormen. Witvissen met stil liggend aas mag wel, staat in de uitleg bij de VISpas-voorwaarden (VISpas-voorwaarden).

Mag je 's nachts op zeelt vissen?

Alleen met toestemming van wie het visrecht heeft. Dat is degene die beslist wie er op dat water mag vissen. Heb je de landelijke NachtVIStoestemming op je VISpas? Dan mag het op de wateren die in de lijst een maantje hebben. De nacht loopt volgens de VISpas van twee uur na zonsondergang tot een uur voor zonsopkomst (VISpas-voorwaarden). Begin je 's ochtends eerder dan een uur voor zonsopkomst, dan vis je dus nog in de nacht. Op een paar wateren verbiedt de wet nachtvissen helemaal, ook met toestemming. Het IJsselmeer is er een van (Uitvoeringsregeling visserij, artikel 24 en bijlage 2). Voor die regel horen het Markermeer en het IJmeer bij het IJsselmeer (Reglement voor de binnenvisserij, artikel 1). En na zonsondergang mag je met de VISpas geen vis meer in een leefnet bewaren.

Mag je een stek vrijmaken?

Zeelt zit vaak tussen waterplanten en riet, lees je bij waar zit de zeelt. Toch mag je met de VISpas niets doen wat de natuur verstoort, vernielt of beschadigt. De uitleg bij de voorwaarden geeft een voorbeeld. Zaag niet zomaar bomen om en maai niet zomaar riet om een stek vrij te maken. Doe dat zeker niet in het broedseizoen, van 15 maart tot 15 juli (VISpas-voorwaarden). Zoek dus liever een plek waar de bodem al vrij is van planten. Hoe je daar vist, lees je bij vistechnieken.

Is de zeelt beschermd?

Nee. De zeelt staat niet in de lijst van beschermde vissoorten waarop je niet mag vissen (Gezamenlijke Lijst).

Zeelt onthaken en terugzetten

Een grote zeelt land je met een schepnet. Zorg dat je altijd een schepnet bij je hebt, en een hakensteker en een onthaaktang om de haak los te maken (Sportvisunie). Pak een vis alleen met natte handen vast, en kom niet aan de kieuwen en de ogen. Onthaak de vis het liefst in het water, en houd hem zo kort mogelijk boven water (Sportvisunie). Zit de haak diep? Knip dan de lijn zo dicht mogelijk bij de haak door. Zet de vis terug als je verwacht dat hij dat overleeft (Sportvisunie).

De zeelt heeft een dikke slijmlaag. Leg hem daarom niet op het gras, op zand of op stenen. Moet je hem even neerleggen? Gebruik dan een onthaakmat: een dikke, zachte mat. Volgens Sportvisunie heb je voor zeelt echt een onthaakmat nodig, net als voor karper, brasem, barbeel en snoek. Op een harde bodem kan een spartelende vis zich beschadigen. En gras, blaadjes of aarde blijven aan de slijmlaag plakken (Sportvisunie).

Een foto maken. Even onthaken en een paar foto's maken is geen probleem, als het niet te lang duurt. Houd de vis nat, bijvoorbeeld met een emmertje water. Een grote vis houd je met twee handen vast: één hand onder de kop, de andere onder de buik of de staart (Sportvisunie). Knijp niet in de vis (Sportvisunie).

Een leefnet goed gebruiken. Uit onderzoek blijkt dat een leefnet niet per se slecht is voor de vis. Maar hoe minder je met een vis doet, hoe kleiner de kans op schade. Gebruik een leefnet dus alleen als het echt nodig is. Leg het zo veel mogelijk onder water, liefst horizontaal gestrekt en niet rechtop. Zorg dat de golven er geen vat op krijgen. Laat de vis er zo kort mogelijk in, en stop er niet te veel vis in. Maak het net voorzichtig leeg (Sportvisunie). Wat de VISpas over het leefnet zegt, lees je bij de regels.

Zet een vis alleen terug in het water waar je hem gevangen hebt. Een gevangen vis, dood of levend, kan gevaarlijke visziektes verspreiden (Sportvisunie).

De grootste zeelt ooit gevangen

Het Nederlands record zeelt is 65 centimeter. Ruud Berkhuizen ving hem in juni 2010 en zette hem daarna terug. Het wereldrecord van de IGFA is een zeelt van 4,64 kilo, die Dan Dellerfjord in 1985 in Zweden ving. Op landenlijsten staan zwaardere zeelten: het Britse record weegt 6,899 kilo. Op de Oostenrijkse lijst staat ook een zeelt van 65 centimeter, uit 2012. Een langere vonden we op geen enkele landenlijst.

25 cm Minimummaat: een kleinere zeelt mag je niet meenemen

41 cm Een doorsnee zeelt: de middelste van ruim 9.700 zeelten vanaf 25 cm (de minimummaat) die bij visstandonderzoek zijn gemeten

65 cm Nederlands record (2010)

66 cm De langste van ruim 52.000 zeelten die bij visstandonderzoek zijn gemeten

0255075 cm

Nederlands record

65 cm

Ruud Berkhuizen · juni 2010

Ruud Berkhuizen ving deze zeelt op 4 juni 2010 (Sportvisunie; Beet). Hij viste al jaren gericht op grote zeelt en brasem. Op zijn eigen water ving niemand zeelten groter dan zo'n 58 centimeter en 3,8 kilo. Toen hoorde hij een gerucht over een water met zeer grote zeelten. Het was een redelijk diepe plas, ver van huis, waar heel veel mensen op karper visten. Zijn eerdere zeelten uit die plas ving hij op maden. Boilies wilden ze daar niet (Beet).

Op de ochtend van de recordvangst gebeurde er urenlang niets. Tegen het eind van de ochtend, toen hij al aan opruimen dacht, liep er lijn van een van zijn hengels. Na een lastige dril van tien minuten dacht hij nog dat het een karper was. Pas toen de vis dichterbij kwam, zag hij dat het een zeelt was: 65 centimeter lang en 5,1 kilo zwaar. Na een paar foto's zette hij de vis voorzichtig terug. Op welk aas de zeelt beet, schreef hij niet. Later maakten vissterfte en werkzaamheden het water kapot, en hij heeft er nooit meer gevist (Beet).

De Nederlandse lijst kijkt alleen naar lengte en rondt naar beneden af op hele centimeters (Sportvisunie). Een langere zeelt vonden we op geen enkele landenlijst. Meer daarover lees je hieronder. Begin 2017 stond op de recordlijst van het hengelsporttijdschrift Beet nog een zeelt van 61 centimeter als Nederlands record. Herman Peters-Rit ving hem in april 2007 (Beet).

Bij visstandonderzoek hebben onderzoekers één zeelt gemeten die langer was dan het record: 66 centimeter. Lees meer bij hoe groot een zeelt wordt. Onderzoekers vingen hem in november 2008 bij elektrisch vissen in een vijver in Den Haag, bij Kijkduin. In dezelfde vijver zaten nog drie zeelten van 60 centimeter of langer.

Wereldrecord

4,64 kg

Dan Dellerfjord · juli 1985 · Zweden

De IGFA, de internationale organisatie voor hengelrecords, houdt het wereldrecord bij. Dan Dellerfjord ving de zeelt van 4,64 kilo op 2 juli 1985 in Zweden. Voor de zeelt houdt IGFA alleen een record op gewicht bij, geen lengterecord.

Op landenlijsten staan veel zwaardere zeelten. De zwaarste die we vonden, is het Britse record: 6,899 kilo, of 15 lb 3 oz 6 dr (BRFC). Darren Ward ving deze zeelt in juni 2001 in Sheepwalk, een clubwater bij Shepperton in Engeland (Advnture). Op de Britse lijst heet het een privéwater bij Staines. Hij viste op karper, en de zeelt pakte een pop-up boilie van 14 millimeter. De vis zat vol kuit (FishingMagic). Ook de records van Duitsland, Zweden, Denemarken, Nederland en Polen zijn zwaarder dan het wereldrecord. Bij IGFA staan zulke vissen niet. Een vis komt alleen op de lijst van IGFA als iemand hem daar aanmeldt en IGFA hem goedkeurt.

De meeste zeelten in de Britse top 10 zijn gevangen door karpervissers, op boilies voor karper (Advnture). In 2023 ving David Pratt een zeelt van 15 lb (6,8 kilo). Volgens Angling Times is dat de grootste zeelt die iemand in Groot-Brittannië ooit ving terwijl hij echt op zeelt viste (Angling Times).

In Zweden had de recordzeelt zelfs een naam: Bubblan, 'de luchtbel'. Volgens de Zweedse recordlijst verbeterde die ene vis het record meerdere keren, gevangen door verschillende vissers. Rickard Linderot ving het huidige record in juni 2006, in het meer Antorpa sjö bij Laholm. Die zeelt woog 5,46 kilo en was 63 centimeter lang (Sportfiskarna).

Langste op een landenlijst

65 cm

Timo Teisel · 2012 · Oostenrijk

Ook de langste zeelt op de Oostenrijkse lijst is 65 centimeter. Hoe die lijst de lengte meet, staat er niet bij. Timo Teisel ving de zeelt in 2012 in de Alter Rhein, een oude arm van de Rijn in Vorarlberg (Rekordfische Österreich). Volgens de lijst woog hij ongeveer 4,70 kilo. Maar dat gewicht is geschat, want de weegschaal was niet nauwkeurig (Rekordfische Österreich). Een zeelt langer dan 65 centimeter vonden we op geen enkele landenlijst.

Toch lees je vaak grotere getallen. Bovenaan deze pagina staan 70 centimeter en 7,5 kilo als grootste lengte en gewicht. Die getallen komen van FishBase, een grote databank over vissen. De 70 centimeter komt uit een veldgids over de zoetwatervissen van Australië. Die lengte is gemeten zonder de staartvin. De 7,5 kilo komt uit een veldgids uit 1968 (FishBase). In Australië is de zeelt uitgezet (IGFA). Zo'n zeelt vonden we op geen enkele landenlijst: het zwaarste record is het Britse, van 6,899 kilo (BRFC).

Records per land

Elk land houdt een eigen lijst bij, met eigen regels. De ene lijst kijkt naar lengte, de andere naar gewicht. De getallen zijn dus niet altijd te vergelijken.

Land	Record	Visser	Water	Datum	Lijst
Nederland	5,10 kg · 65 cm	Ruud Berkhuizen	—	4 jun 2010	Sportvisunie
Denemarken	5,25 kg	Jakob Andersen	een meer in Midden-Jutland	18 jun 2013	Danske Fiskerekorder
Denemarken	63,5 cm	Jakob Andersen	Midden-Jutland	18 jun 2013	Danske Fiskerekorder
Duitsland	5,60 kg	A. Rich	grindgat bij Teningen	14 jul 2001	Fisch & Fang
Finland	2,50 kg · 51 cm	Veikko Tolkki	Finse Golf bij Sipoo	29 aug 2015	Ennätyskalarekisteri
Hongarije	3,60 kg	Csont Dávid	Donau-zijarm bij Ráckeve (Soroksár)	8 jun 2024	MOHOSZ
Ierland	3,697 kg	Nick Parry	Ballyeighter Lake (Clare)	20 jun 1995	ISFC
Letland	3,325 kg	E. Gredzens	Lielupe	2016	LMSF
Noorwegen	3,96 kg	Flemming Fredriksen	Østeråa (Telemark)	9 jun 2011	Villmarksliv
Oostenrijk	4,70 kg · 65 cm	Timo Teisel	Alter Rhein (Vorarlberg)	2012	Rekordfische Österreich
Polen	4,96 kg	Kacper Grzelczak	—	2025	Wiadomości Wędkarskie
Polen	62 cm	Mateusz Dandik	—	2022	Wiadomości Wędkarskie
Verenigd Koninkrijk	6,899 kg (15 lb 3 oz 6 dr)	D Ward	een privéwater bij Staines (Surrey)	2001	BRFC
Zweden	5,46 kg · 63 cm	Rickard Linderot	Antorpa sjö bij Laholm (Halland)	9 jun 2006	Sportfiskarna
Zwitserland	3,50 kg · 63 cm	Emil Leuthold	Meer van Lugano	25 jul 1996	Petri-Heil

Een streepje betekent dat de lijst het niet vermeldt. Gecontroleerd op 19 oktober 2026. Een record kan elk moment worden verbroken. Daarom controleren we deze lijsten minstens één keer per jaar.

In Nederland

De zeelt hoort van nature in Nederland thuis (Nederlands Soortenregister). Het is een vrij algemene soort (RAVON). In Nederland is de zeelt niet bedreigd: hij staat niet op de Rode Lijst, de lijst van bedreigde soorten (Nederlands Soortenregister). Ook wereldwijd geldt hij als niet bedreigd: de IUCN zet hem in de categorie Least Concern. Volgens de IUCN gaat het aantal zeelten in de wereld wel achteruit, maar niet zo snel dat hij daardoor bedreigd raakt. In onder meer Frankrijk, Polen, Tsjechië, Hongarije en op de Balkan is hij plaatselijk achteruitgegaan. In Servië is vissen op zeelt sinds 2009 zelfs verboden (IUCN).

Meer of minder zeelt?

Hoe het met de zeelt in Nederland gaat, is moeilijk te zeggen. Mensen zetten namelijk ook zeelt uit, en daardoor valt een achteruitgang vaak niet op (Kennisdocument zeelt). Al rond 1900 haalde de Heidemaatschappij zeelten bij Duitse kwekers. In 1905 haalde ze een snelgroeiende zeelt uit Mazurië, dat nu in Polen ligt: de Masurische zeelt. In Friesland werd in 1891 al zeelt gekweekt (Kennisdocument zeelt).

Onderzoekers volgen de vissen in de grote rivieren en meren. In de Afgedamde Maas lijkt de zeelt sinds 2016 minder vaak in de vangsten te zitten. In de Oude Maas verdween hij uit de vangsten. Op beide plekken gingen ook andere vissen van plantenrijk water achteruit, zoals de bittervoorn. Op andere plekken zit juist veel zeelt. In het Zwarte Water hoorde de zeelt van 2010 tot 2022 bij de tien meest algemene soorten. En in de Hollandse IJssel zaten in 2023 meer soorten van plantenrijk water in de vangsten, waaronder de zeelt (WMR 2024).

Wel is duidelijk wat de zeelt kwaad doet. Hij is gevoelig voor het verdwijnen van waterplanten. Dat gebeurt als het water troebel wordt, of als sloten te grondig worden schoongemaakt en uitgebaggerd (RAVON). Ook slecht voor de zeelt zijn het dempen van sloten, een lager waterpeil, te veel meststoffen in het water en rechte, steile oevers (Kennisdocument zeelt). In Noord-Holland werd de zeelt tussen 1945 en 1960 algemener, toen het water zoeter werd. Daarna ging hij op sommige plekken achteruit, misschien doordat de waterplanten verdwenen. Petgaten zijn plassen die zijn ontstaan doordat er veen is afgegraven. In Noordwest-Overijssel verdween de zeelt tussen 1955 en 1970 uit petgaten die dichtgroeiden. In Zuid-Holland ging het aantal zeelten tussen 1950 en 1972 achteruit (Kennisdocument zeelt).

Helder water. Wat helpt, heeft vooral met waterplanten te maken (Kennisdocument zeelt):

• natuurvriendelijke oevers: oevers die flauw aflopen, met planten;
• minder meststoffen in het water;
• sloten in delen schoonmaken, in plaats van in één keer.

Ook het wegvangen van brasem en karper kan goed zijn voor de zeelt. Het water wordt dan helderder, en er groeien meer planten (Kennisdocument zeelt). In een aantal Nederlandse meren waar dat gebeurde, kwam er inderdaad meer zeelt, baars, blankvoorn en ruisvoorn (Meijer 2000). Maar volgens het kennisdocument kun je beter de oorzaak van het troebele water aanpakken (Kennisdocument zeelt). Meer daarover lees je op de pagina over brasem.

Volgens de Europese Kaderrichtlijn Water moeten landen in de EU zorgen voor schoon en gezond water. Om te beoordelen hoe een meer ervoor staat, kijken onderzoekers ook naar de vissen. De zeelt telt daarbij dubbel mee: als vis van plantenrijk water én als vis die tegen weinig zuurstof kan (Kennisdocument zeelt; STOWA 2012-31). Dat de zeelt bij helder water vol planten hoort, zie je ook aan een oud doel voor het Volkerak-Zoommeer. Het plan uit 1987: in 2010 zou daar een schoon zoet meer liggen, met veel waterplanten en 'een evenwichtige Snoek-Zeelt gemeenschap'. Dat lukte niet. Vanaf 1990 werd het water elk jaar troebeler, en in de jaren negentig bloeiden er in de nazomer vaak blauwalgen (Kantelpunten 2016).

Nederlandse zeelt in het buitenland

Volgens de vissendatabank FishBase is zeelt uit Nederland uitgezet in Noorwegen (in 1820), Indonesië (1927) en Japan (1961) (FishBase). In Noorwegen is de zeelt nu de meest verspreide uitheemse zoetwatervis (IUCN).

Zeelt tegen zwemmersjeuk?

Zwemmersjeuk is een jeukende huidirritatie door de larven van een platworm. Die larven groeien op in poelslakken, en de volwassen wormen leven in watervogels. Volgens het kennisdocument kun je zwemmersjeuk tegengaan door witvis zoals blankvoorn en zeelt uit te zetten. Dat duurt wel een paar jaar, want de vissen eten vooral kleine slakken. De platwormen zitten vooral in de grotere (Kennisdocument zeelt). In 2008 schreef het kennisdocument dat zeelt de laatste tijd vooral was uitgezet voor de sportvisserij, of tegen zwemmersjeuk (Kennisdocument zeelt).

Wat is een goudzeelt?

Een goudzeelt: dezelfde soort, alleen in het goud

Een goudkleurige zeelt. Het is gewoon een zeelt in een andere kleur, geen aparte soort of ondersoort (Kennisdocument zeelt). Al in 1782 beschreef de Berlijnse arts Marcus Elieser Bloch een goudzeelt uit de vijver van kasteel Schönhausen. Die vissen kwamen uit Silezië, nu in Polen (Catalog of Fishes). Tegenwoordig zijn er gekweekte goudkleurige en blauwe zeelten. Volgens de IUCN komen die uit Tsjechië en zijn ze populair als siervis (IUCN). Een goudzeelt herken je net als een gewone zeelt aan de korte, ronde rugvin, de baarddraadjes in de mondhoeken en de piepkleine schubjes. Lees meer bij herkenning.

Zeelt in de vijver?

Zeelt is vaak te koop als 'opruimvis', om een vijver schoon te houden. Volgens het kennisdocument is dat onterecht: een zeelt doet dat niet beter dan een goudvis (Kennisdocument zeelt). Zeelten kunnen juist zorgen voor meer algen op de waterplanten. In een proef met kooien in een vijver in Zuid-Zweden zorgden zeelten voor veel minder slakken en mosseltjes. Daardoor groeiden er meer algen op de planten, en groeide de waterpest minder goed. Waarschijnlijk namen de algen het licht weg (Brönmark 1994). Voor de paai en als schuilplaats heeft een zeelt waterplanten nodig (Kennisdocument zeelt).

Wil je een zeelt uit je vijver in een sloot of vaart zetten? Heeft een ander het visrecht op dat water? Dan mag je er alleen vis uitzetten als je schriftelijke toestemming hebt van wie dat visrecht heeft. Dat geldt voor elke vis, dus ook voor een goudzeelt (Visserijwet 1963, artikel 17).

De doktersvis

Vroeger dacht men dat de zeelt andere vissen kon genezen. In een Nederlandse tekst uit 1634 heet hij al 'aller Visschen Medecijn-meester': de dokter van alle vissen (Woordenboek der Nederlandsche Taal). De Engelse schrijver Izaak Walton noemde hem in zijn bekende hengelboek The Compleat Angler 'the physician of fishes'. Een zieke of gewonde snoek zou genezen door een zeelt aan te raken. En daarom zou de snoek de zeelt nooit opeten, hoe hongerig hij ook was (The Compleat Angler). Dat is een fabeltje. De IUCN noemt het een onjuist oud geloof (IUCN), en het kennisdocument noemt de naam doktersvis onterecht (Kennisdocument zeelt). Een snoek eet wel degelijk zeelt. Lees daarover bij wie eet zeelt? Wat wel klopt: in het slijm van de zeelt zitten eiwitten die in het lab bacteriën doden. Maar dat vonden onderzoekers ook in het slijm van paling en regenboogforel (Ebran e.a. 2000). Een onderzoek dat laat zien dat een zeelt andere vissen geneest, hebben we niet gevonden.

Kun je zeelt eten?

Dat kan. In Midden- en Oost-Europa kweken mensen al sinds de middeleeuwen zeelt in vijvers, om te eten. In Italië heeft een zeelt uit Piemonte zelfs een beschermde oorsprongsbenaming van de EU. Dat is een Europees keurmerk voor een streekproduct. Het is het enige visproduct in Italië met dat keurmerk (IUCN). In 2008 schreef het kennisdocument dat er in Nederland nauwelijks zeelt wordt gegeten, en dat sportvissers een zeelt bijna altijd terugzetten. Gerookt of gebakken zou hij zoetig smaken. Beroepsvissers die zeelt mochten vangen, verkochten hun zeelt toen deels aan hengelsportverenigingen. De rest verkochten ze aan het buitenland, als eetvis (Kennisdocument zeelt). Het Voedingscentrum raadt af om regelmatig zelfgevangen zoetwatervis uit Nederlandse wateren te eten. Vooral vette vis zoals paling kan vervuild zijn (Voedingscentrum). Wat je met de VISpas mag meenemen, lees je bij de regels.