Driedoornige stekelbaars

Herkenning

De driedoornige stekelbaars is een van de kleinste vissen in Nederlandse wateren — volwassen exemplaren meten gemiddeld slechts 5 tot 8 cm. Kenmerkend zijn de drie scherpe stekels op de rug (vandaar de naam) en de benige zijplaten die het lichaam als een pantser beschermen. Buiten de paaitijd is de vis zilvergrijs met een lichtere buik. In het voorjaar kleurt het mannetje spectaculair: een felrode keel en buik, blauwgroene ogen en een zilverige rug. Niet te verwarren met de tiendoornige stekelbaars, die iets kleiner is en meer (kleinere) stekels heeft.

Gedrag & leefwijze

De stekelbaars leeft van kleine ongewervelden: muggenlarven, waterwormen, watervlooien en dafnia. Hij jaagt op zicht en is overdag het meest actief. Beroemd is het paaigedrag: het mannetje bouwt in het voorjaar een nesje van plantenmateriaal op de bodem, lokt vrouwtjes met een zigzagdans, en bewaakt de eitjes agressief — zelfs tegen veel grotere vissen. Na het broeden sterven veel volwassen dieren. De stekelbaars is een sleutelprooi voor vrijwel alle roofvissen in Nederland: snoek, baars en snoekbaars jagen er intensief op.

In Nederland

De driedoornige stekelbaars is de meest verspreide vis van Nederland. Hij komt voor in werkelijk elk watertype: sloten, vijvers, kanalen, havens, beken, rivieren, polderwater en zelfs brak water. Met tienduizenden waarnemingen in monitoringsdata is hij een indicator voor de algehele watergezondheid. De stekelbaars heeft geen gesloten tijd en geen minimummaat — hij is geen doelvis voor hengelaars, maar speelt een cruciale rol in het voedselweb als belangrijkste prooidier voor roofvissen.