Ga naar inhoud
MEER

Ketelmeer

Meer / plas·52.59742, 5.74091·30.8 km²

Gemiddeld 3,7 m diep, op het diepste punt 17 m (bodem onder NAP, gemeten door Rijkswaterstaat in 2012).

23
Geregistreerde vissoorten
78% van NL
Diverser dan
cm
Grootste vangst
Ingemeten
Dieptegegevens
Kaartlagen Specialist

Dit meer heeft een ingemeten dieptekaart, met bodemstructuur en randen.

Gratis voorbeeld: IJsselmeer
Wat betekenen Algemeen / Bijzonder / Zeldzaam / Mythisch?

Het label zegt hoe wijdverspreid een soort is: in welk deel van de Nederlandse meetgebieden hij ooit is gevonden. Het zegt niet hoeveel er hier van zijn. Een soort die maar in een paar gebieden voorkomt, kan daar juist heel talrijk zijn. De gegevens komen uit onderzoek in het water. Een plant van de oever of van het droge land, zoals adelaarsvaren, staat daar maar zelden in. Zo’n plant kan dus “zeldzaam” of “mythisch” heten, ook als hij op het land heel gewoon is. Zoetwatersoorten worden vergeleken met zoete meetgebieden en zeesoorten met zoute. Ruim de helft van alle meetgebieden ligt in zee: afgezet tegen het hele land zou geen zoetwatervis ooit “algemeen” kunnen heten.

Algemeen≥30%Bijzonder10–30%Zeldzaam3–10%Mythisch<3%
Voorn
rutilus rutilus
Algemeenin 91,9% van zoet NL
Geregistreerde vissen1.371
grootste cm
geschikt98%
Baars
perca fluviatilis
Algemeenin 91,9% van zoet NL
Geregistreerde vissen986
grootste cm
geschikt97%
Pos
gymnocephalus cernuus
Algemeenin 67,6% van zoet NL
Geregistreerde vissen
grootste cm
geschikt98%
Brasem
abramis brama
Algemeenin 82,4% van zoet NL
Geregistreerde vissen663
grootste cm
geschikt98%
Pontische stroomgrondel
neogobius fluviatilis
Zeldzaamin 7,5% van zoet NL
Geregistreerde vissen
grootste cm
geschikt66%
Snoekbaars
sander lucioperca
Algemeenin 55,2% van zoet NL
Geregistreerde vissen
grootste cm
geschikt96%
Alver
alburnus alburnus
Algemeenin 36,9% van zoet NL
Geregistreerde vissen
grootste cm
geschikt36%
Spiering
osmerus eperlanus
Bijzonderin 11,8% van NL
Geregistreerde vissen
grootste cm
geschikt92%
Aal
anguilla anguilla
Algemeenin 70,7% van zoet NL
Geregistreerde vissen
grootste cm
geschikt90%
Kesslers grondel
neogobius kessleri
Zeldzaamin 3,7% van zoet NL
Geregistreerde vissen
grootste cm
geschikt77%
Winde
leuciscus idus
Algemeenin 44,6% van zoet NL
Geregistreerde vissen
grootste cm
geschikt89%
Bot
platichthys flesus
Algemeenin 46,3% van zout NL
Geregistreerde vissen
grootste cm
Rivierdonderpad
cottus gobio
Bijzonderin 12,7% van zoet NL
Geregistreerde vissen
grootste cm
geschikt88%
Driedoornige stekelbaars
gasterosteus aculeatus
Algemeenin 56% van zoet NL
Geregistreerde vissen
grootste cm
geschikt49%
Kolblei
blicca bjoerkna
Algemeenin 69,5% van zoet NL
Geregistreerde vissen
grootste cm
geschikt84%
Marmergrondel
proterorhinus marmoratus
Bijzonderin 12,4% van zoet NL
Geregistreerde vissen
grootste cm
geschikt76%
Riviergrondel
gobio gobio
Algemeenin 55,9% van zoet NL
Geregistreerde vissen
grootste cm
geschikt21%
Karper
cyprinus carpio
Algemeenin 53,8% van zoet NL
Geregistreerde vissen
grootste cm
geschikt59%
Kleine modderkruiper
cobitis taenia
Algemeenin 51,5% van zoet NL
Geregistreerde vissen
grootste cm
geschikt79%
Snoek
esox lucius
Algemeenin 88,8% van zoet NL
Geregistreerde vissen
grootste cm
geschikt96%
Coregonus maraena
coregonus maraena
Mythischin 0,9% van zoet NL
Geregistreerde vissen
grootste cm
Roofblei
aspius aspius
Bijzonderin 27,8% van zoet NL
Geregistreerde vissen
grootste cm
geschikt89%
Rietvoorn
scardinius erythrophthalmus
Algemeenin 81,7% van zoet NL
Geregistreerde vissen
grootste cm
geschikt88%
Voedselweb

De voedselketen van het Ketelmeer

Het Ketelmeer is eigenlijk het verlengde van de IJssel. Het water blijft er maar een paar dagen, en niet een paar maanden zoals in de andere randmeren, staat in het gebiedsprofiel van Natura 2000. Volgens dat profiel zie je de rivier in het hele ecosysteem terug, te beginnen bij het plankton: weinig blauwalgen en veel kiezelwieren, net als in de rivieren.

Dat zien we ook in onze gegevens. In 177 algenmonsters uit het meer, van 1992 tot en met 2011, zaten in 149 kleine, ronde kiezelwieren, vooral Stephanodiscus. In vergelijkbare monsters uit andere zoete meren zou je die in 65 verwachten. De draadvormige blauwalg Planktothrix agardhii zat er maar in 6, waar je hem in 36 zou verwachten. Het rapport van het visonderzoek uit 2011 legt uit wat het betekent dat het water er zo kort blijft: de voedingsstoffen in het water krijgen geen tijd om in algen terecht te komen, en er komen weinig of geen blauwalgen.

Driehoeksmosselen eten onder meer algen: ze filteren die uit het water (Cary Institute). In de jaren zestig verdwenen ze door de vervuiling uit het gebied. Toen het water schoner werd, kwamen ze vanuit de rivier terug. Volgens het gebiedsprofiel hangt hun herstel in de jaren tachtig nauw samen met de groei van het aantal kuifeenden, tafeleenden en meerkoeten, vogels die mosselen eten. Voor de kuifeend is het gebied nu van internationaal belang, met soms wel 15.000 vogels. Vanaf 2008 zit in onze bodemmonsters ook de quaggamossel, een familielid dat waarschijnlijk via het Main-Donaukanaal kwam. De eerste schelpen in Nederland werden in 2006 gevonden, meldt het Nederlands Soortenregister. Samen zaten de twee mosselen in 20 van de 26 bodemmonsters.

De rivier brengt ook nieuwe vissen. De Pontische stroomgrondel komt uit het gebied rond de Zwarte Zee en bereikte de Rijn via het Main-Donaukanaal. In Nederland werd hij in 2009 voor het eerst gevonden, schrijft RAVON. Bij het visonderzoek van september 2008 zat hij in geen van de 17 trekken met het net. In september 2011 zat hij in alle 17, en was hij in aantal de talrijkste vis in het meer: 28 procent van alle vissen, volgens het rapport. Hij graaft zich in het zand in, met alleen zijn ogen erboven, en eet kleine bodemdieren, visseneitjes en kleine vissen. In FishBase staan Dreissena-mosselen, de groep van de driehoeksmossel en de quaggamossel, op zijn menu, uit onderzoek in Oekraïne. En hijzelf staat op het menu van de snoekbaars, uit onderzoek in Hongarije (FishBase).

Ook de alver valt op. Deze slanke, zilveren vis zat in 29 van de 34 trekken van 2008 en 2011. Bij vergelijkbaar onderzoek met hetzelfde net in andere zoete meren zou je hem in 2 verwachten. Alvers leven vaak in grote scholen en jagen bovenin het water op dierplankton en insecten, schrijft RAVON. In FishBase staan muggenlarven op het menu van de alver (Polen), en de alver staat op het menu van de snoekbaars (Hongarije). De snoekbaars zat in alle 34 trekken.

Hieronder staan twee voedselketens uit dit meer. Ze eindigen allebei bij de snoekbaars: de ene via de mosselen en de stroomgrondel, de andere via de muggenlarven en de alver. De stippellijn geldt alleen voor een deel van de muggenlarven. Onder de figuur staat voor elke pijl de bron.

Een Pontische stroomgrondel op een zandbodem, met driehoeksmosselen
Voedselketens uit dit meer
Micro-organismenAlgenin 177 van de 177 monsters1992–2011
OngewerveldenDriehoeksmosselenin 20 van de 26 monsters1997–2012
VisPontische stroom­grondelin 17 van de 34 vangsten2008–2011
Micro-organismenKiezelwierenin 173 van de 177 monsters1992–2011
OngewerveldenMuggenlarvenin 24 van de 26 monsters1997–2012
VisAlverin 29 van de 34 vangsten2008–2011
RoofvisSnoekbaarsin 34 van de 34 vangsten2008–2011

Wat hier leeft, komt uit monsters en visvangsten in het meer zelf. Een pijl wijst naar wie het eet. Dat komt uit onderzoek elders: de bronnen staan hieronder. Een stippellijn geldt voor een deel van de groep.

Waterplanten

De waterplanten van het Ketelmeer

Het Ketelmeer is vrij diep. Alleen in het oosten liggen grote ondiepe stukken met waterplanten, staat in het gebiedsprofiel. De gewoonste waterplanten in onze 233 plantenmonsters, van 2005 tot en met 2012, zijn schedefonteinkruid, klein fonteinkruid en zannichellia.

Smalle waterpest, een waterplant die van oorsprong uit Noord-Amerika komt (Belgische lijst van invasieve exoten), zat in de 34 monsters van 2005 en 2006 nog niet. Vanaf 2007 zat hij in bijna een op de drie. Kranswieren zijn hier juist zeldzaam: ze zaten in 9 van de 233 monsters, waar je er bij vergelijkbare monsters uit andere meren 114 zou verwachten. Op het Zwarte Meer, aan de andere kant van Ramspol, zijn kranswieren nu de baas onder water.

Ongewervelden

Mosselen en slakken op de bodem

In 26 bodemmonsters uit het meer, van 1997 tot en met 2012, zaten opvallend vaak mosselen en slakken. Korfmosselen, zoals de Aziatische korfmossel, zaten in 24 monsters, waar je er bij vergelijkbare monsters uit andere zoete meren 4 zou verwachten. Het gebiedsprofiel noemt korfmosselen een mogelijke nieuwe voedselbron voor watervogels. Zoetwatermossels, zoals de schildersmossel, zaten in 12 monsters (verwacht: 3), de stompe moerasslak in 9 (verwacht: 1). Ook de eeltslak zat in 9 monsters, waar je er nog geen 1 zou verwachten. In onze gegevens is de eeltslak in heel Nederland zeldzaam: hij is maar op weinig plekken gevonden.

Eeltslak
Het water

Over dit water

Het Ketelmeer ligt tussen de Noordoostpolder en Oostelijk Flevoland, ten westen van Kampen. Aan de oostkant mondt de IJssel erin uit. In het westen gaat het bij de Ketelbrug over in het IJsselmeer. In het noordoosten is het via het Ramsdiep verbonden met het Zwarte Meer, en in het zuiden met het Vossemeer. Het meer kreeg zijn huidige vorm toen in 1956 de dijken rond Oostelijk Flevoland werden gesloten, staat in het gebiedsprofiel.

Rijkswaterstaat meet in het westen van het meer hoe diep je in het water kunt kijken. Van 2011 tot en met 2025 lag de helft van die metingen tussen 0,9 en 1,7 meter. De middelste meting was 1,1 meter.

Op de dieptekaart hierboven zie je drie dingen. Schuin door het meer loopt een lange, rechte vaargeul. In het midden ligt de ronde, diepe put van IJsseloog. En in het oosten, bij de monding van de IJssel, liggen ondiepten en eilanden. Die eilanden werden in 1997 en 2002 aangelegd. Voor de eerste, de Ramspolplaat, werd onder meer materiaal gebruikt dat vrijkwam bij de aanleg van IJsseloog, staat in het gebiedsprofiel. De diepte op de kaart is gemeten: Rijkswaterstaat mat in 2012 de bodem van het hele meer.

Het Ketelmeer vormt samen met het Vossemeer het Natura 2000-gebied Ketelmeer & Vossemeer, aangewezen voor vogels. IJsseloog zelf valt buiten dat gebied.

Geschiedenis

Ontstaan en geschiedenis

Het Ketelmeer is vrij diep en wordt naar het westen toe smaller. Daardoor zakt hier slib uit de IJssel naar de bodem, schrijft het gebiedsprofiel. In de jaren zestig en zeventig was dat slib zwaar vervuild, en het leven op de bodem ging sterk achteruit. In het westelijke deel van het meer lag een laag vervuild slib van zo'n 50 centimeter dik, met giftige stoffen en metalen zoals kwik en zink, schreef Rijkswaterstaat.

Rijkswaterstaat koos ervoor om het slib midden in het meer op te bergen. Daar werd een put gegraven van 45 meter diep en 1 kilometer breed, met een ringdijk van 10 meter hoog eromheen. Het water in de put wordt op minstens 4 meter onder NAP gehouden, en dat is lager dan de bodem van het Ketelmeer eromheen. Daardoor kan het vervuilde slib niet uit het depot weglekken, schreef Rijkswaterstaat. Het eiland heet IJsseloog, naar zijn vorm, die op een oog lijkt, en het depot is sinds 2000 in gebruik, staat op de site van Rijkswaterstaat.

Van 1999 tot 2002 werd het oostelijke deel van het meer schoongemaakt. In juni 2010 begon het werk in het westelijke deel, en tot het voorjaar van 2012 werd daar 1,4 miljoen kubieke meter vervuild slib weggehaald.

Bij het visonderzoek van september 2011, midden in dat werk, vonden de onderzoekers in gewicht nog niet de helft van de vis van 2008. Hun rapport noemt een paar mogelijke oorzaken: vis die naar de meren eromheen trok, meer visserij op brasem, minder fosfaat in het water, en misschien het schoonmaken van de bodem zelf. In 2020 lag het aantal gevangen vissen weer op het niveau van 2008, en woog de vangst meer dan in de jaren ervoor, meldt Wageningen Marine Research.

Vissen

Vissen op het Ketelmeer

Of en waar je op het Ketelmeer mag vissen, staat in de VISplanner.

Rijkswaterstaat laat de vis in het Ketelmeer elke drie jaar onderzoeken. Wij hebben de gegevens van september 2008 en september 2011: 34 trekken met een sleepnet in het diepere water, 's nachts. Het onderzoek van 2004 en dat van na 2011 zitten niet in onze gegevens.

De snoekbaars zat in alle 34 trekken, de aal in 32. Bij vergelijkbaar onderzoek in andere zoete meren zou je aal in 15 verwachten. De winde zat in 20 trekken, waar je er 4 zou verwachten. Het is een vis van de grote rivieren en het water dat daarmee in verbinding staat. In het voorjaar trekt hij soms meer dan 100 kilometer naar stromend water om te paaien, schrijft RAVON. In het onderzoek Swimway Vecht van Sportvisserij Nederland kregen windes een zender. In het paaiseizoen 2020/2021 registreerden ontvangers in het Ketelmeer 25 van die windes, op weg van het IJsselmeer naar de Vecht. Daarvan zwommen er 21 door tot de monding van de Vecht. Eén winde zwom op de terugweg in anderhalve dag van het Ketelmeer naar Den Oever, hemelsbreed zo'n 55 kilometer.

In gewicht is brasem de grootste groep: in 2011 ruim de helft van alle vis. De brasems worden hier groot, en dat wijst volgens de onderzoekers op heel goede voedselomstandigheden. De snoek zat maar in 1 van de 34 trekken. Volgens het rapport zijn aal, bot en snoek met dit net vrijwel zeker te laag geschat. In de vangstmeldingen op mijnvismaat.nl (Sportvisunie) stonden maar een paar meldingen uit het Ketelmeer zelf. De vis die daarin het vaakst terugkwam, was de snoek.

Winde
Bijzonder

Bijzondere soorten

De zeldzaamste vis in onze gegevens uit het Ketelmeer is één houting, gevangen bij het onderzoek van 2008. In onze gegevens staat hij onder de naam Coregonus maraena. Die naam komt in heel Nederland maar in 13 van de ruim 1.400 gebieden voor waar in zoet water vis is onderzocht. Onder die naam noemt FishBase ook de houting die in het stroomgebied van de Rijn is uitgezet. Volgens RAVON is de houting die nu in het IJsselmeer en het laagste deel van de grote rivieren leeft dezelfde soort als de noordzeehouting. Lang werd gedacht dat het een andere soort was, maar genetisch onderzoek liet zien dat dat onderscheid onterecht was. De noordzeehouting stierf begin twintigste eeuw uit in de Rijn. Van 1999 tot 2006 is hij in het Duitse deel van de Rijn teruggebracht, met vissen uit een klein Deens riviertje.

Ook zeldzaam is de Kesslers grondel: in onze gegevens is hij maar in 54 van die ruim 1.400 gebieden gevonden. In het Ketelmeer zat hij in 2011 in 11 van de 17 trekken. Behalve de Kesslers grondel en de Pontische stroomgrondel zat er in 2011 nog een uitheemse grondel in het net: de marmergrondel. In de 17 trekken van 2008 zat nog geen enkele uitheemse grondel. De uitheemse grondels komen er volgens het rapport van 2011 via de IJssel. Een vierde soort, de zwartbekgrondel, zat in 2011 nog niet in het net. Volgens Wageningen Marine Research neemt hij sinds 2014 toe. Langs de oever is hij sindsdien de belangrijkste vis, zowel in aantal als in gewicht.

De bot zat in 20 van de 34 trekken. Bij vergelijkbaar onderzoek in andere zoete meren zou je hem in 3 verwachten. De bot is de enige platvis in Nederland die je zowel in zout als in zoet water vindt, schrijft RAVON. Hij paait op zee. Daarna zwemt een deel van de jonge botjes het zoete water in om op te groeien, soms honderden kilometers een rivier op. Volwassen botten trekken in de herfst terug naar zee en blijven daar. Dat de bot, de spiering en jonge aal in het Ketelmeer zitten, komt volgens hetzelfde rapport door de open verbinding met het IJsselmeer.

Noordzeehouting

Watersamenstelling
Zuurstofverzadiging
73.0%
Totaal fosfor
0.205mg/l
Totaal stikstof
2.32mg/l
Ammonium
1.91mg/l
Chlorofyl-a
45.5ug/l
Chloride
253mg/l
Zink
6.23ug/l
Lood
0.442ug/l
Blauwalg in eerder onderzoek
soms gevonden
geen actuele meting
t.o.v. alle gemonitorde NL-wateren sinds 2015 · 29 meetpunt(en)
Door de jaren
Totaal fosfor0.09 mg/l
Ammonium2.16 mg/l
Chlorofyl-a19.25 ug/l
2009percentiel t.o.v. alle NL-wateren — lager is schoner2025