De voedselketen van het Ketelmeer
Het Ketelmeer is eigenlijk het verlengde van de IJssel. Het water blijft er maar een paar dagen, en niet een paar maanden zoals in de andere randmeren, staat in het gebiedsprofiel van Natura 2000. Volgens dat profiel zie je de rivier in het hele ecosysteem terug, te beginnen bij het plankton: weinig blauwalgen en veel kiezelwieren, net als in de rivieren.
Dat zien we ook in onze gegevens. In 177 algenmonsters uit het meer, van 1992 tot en met 2011, zaten in 149 kleine, ronde kiezelwieren, vooral Stephanodiscus. In vergelijkbare monsters uit andere zoete meren zou je die in 65 verwachten. De draadvormige blauwalg Planktothrix agardhii zat er maar in 6, waar je hem in 36 zou verwachten. Het rapport van het visonderzoek uit 2011 legt uit wat het betekent dat het water er zo kort blijft: de voedingsstoffen in het water krijgen geen tijd om in algen terecht te komen, en er komen weinig of geen blauwalgen.
Driehoeksmosselen eten onder meer algen: ze filteren die uit het water (Cary Institute). In de jaren zestig verdwenen ze door de vervuiling uit het gebied. Toen het water schoner werd, kwamen ze vanuit de rivier terug. Volgens het gebiedsprofiel hangt hun herstel in de jaren tachtig nauw samen met de groei van het aantal kuifeenden, tafeleenden en meerkoeten, vogels die mosselen eten. Voor de kuifeend is het gebied nu van internationaal belang, met soms wel 15.000 vogels. Vanaf 2008 zit in onze bodemmonsters ook de quaggamossel, een familielid dat waarschijnlijk via het Main-Donaukanaal kwam. De eerste schelpen in Nederland werden in 2006 gevonden, meldt het Nederlands Soortenregister. Samen zaten de twee mosselen in 20 van de 26 bodemmonsters.
De rivier brengt ook nieuwe vissen. De Pontische stroomgrondel komt uit het gebied rond de Zwarte Zee en bereikte de Rijn via het Main-Donaukanaal. In Nederland werd hij in 2009 voor het eerst gevonden, schrijft RAVON. Bij het visonderzoek van september 2008 zat hij in geen van de 17 trekken met het net. In september 2011 zat hij in alle 17, en was hij in aantal de talrijkste vis in het meer: 28 procent van alle vissen, volgens het rapport. Hij graaft zich in het zand in, met alleen zijn ogen erboven, en eet kleine bodemdieren, visseneitjes en kleine vissen. In FishBase staan Dreissena-mosselen, de groep van de driehoeksmossel en de quaggamossel, op zijn menu, uit onderzoek in Oekraïne. En hijzelf staat op het menu van de snoekbaars, uit onderzoek in Hongarije (FishBase).
Ook de alver valt op. Deze slanke, zilveren vis zat in 29 van de 34 trekken van 2008 en 2011. Bij vergelijkbaar onderzoek met hetzelfde net in andere zoete meren zou je hem in 2 verwachten. Alvers leven vaak in grote scholen en jagen bovenin het water op dierplankton en insecten, schrijft RAVON. In FishBase staan muggenlarven op het menu van de alver (Polen), en de alver staat op het menu van de snoekbaars (Hongarije). De snoekbaars zat in alle 34 trekken.
Hieronder staan twee voedselketens uit dit meer. Ze eindigen allebei bij de snoekbaars: de ene via de mosselen en de stroomgrondel, de andere via de muggenlarven en de alver. De stippellijn geldt alleen voor een deel van de muggenlarven. Onder de figuur staat voor elke pijl de bron.

Micro-organismenAlgenin 177 van de 177 monsters1992–2011
OngewerveldenDriehoeksmosselenin 20 van de 26 monsters1997–2012
VisPontische stroomgrondelin 17 van de 34 vangsten2008–2011
Micro-organismenKiezelwierenin 173 van de 177 monsters1992–2011
OngewerveldenMuggenlarvenin 24 van de 26 monsters1997–2012
VisAlverin 29 van de 34 vangsten2008–2011
RoofvisSnoekbaarsin 34 van de 34 vangsten2008–2011Wat hier leeft, komt uit monsters en visvangsten in het meer zelf. Een pijl wijst naar wie het eet. Dat komt uit onderzoek elders: de bronnen staan hieronder. Een stippellijn geldt voor een deel van de groep.
- Algen → Driehoeksmosselen: Cary Institute, factsheet zebramossel
- Driehoeksmosselen → Pontische stroomgrondel: FishBase, voedsel van de Pontische stroomgrondel (onderzoek in Oekraïne)
- Pontische stroomgrondel → Snoekbaars: FishBase, voedsel van de snoekbaars (onderzoek in Hongarije)
- Kiezelwieren → Muggenlarven (een deel ervan): Goedkoop e.a. 1998, Freshwater Biology (onderzoek in Erken, Zweden)
- Muggenlarven → Alver: FishBase, voedsel van de alver (onderzoek in Polen)
- Alver → Snoekbaars: FishBase, voedsel van de snoekbaars (onderzoek in Hongarije)


