Ga naar inhoud
MEER

Sneekermeer

Meer en de wateren eromheen·53.03206, 5.74869·11.4 km²

Gemiddeld 2,5 m diep, op het diepste punt 7 m (bodem onder NAP, gemeten door Provincie Fryslân in 2019–2021).

25
Geregistreerde vissoorten
72% van NL
Diverser dan
cm
Grootste vangst
Ingemeten
Dieptegegevens
Kaartlagen Specialist

Dit meer heeft een ingemeten dieptekaart, met bodemstructuur en randen.

Gratis voorbeeld: IJsselmeer
Wat betekenen Algemeen / Bijzonder / Zeldzaam / Mythisch?

Het label zegt hoe wijdverspreid een soort is: in welk deel van de Nederlandse meetgebieden hij ooit is gevonden. Het zegt niet hoeveel er hier van zijn. Een soort die maar in een paar gebieden voorkomt, kan daar juist heel talrijk zijn. De gegevens komen uit onderzoek in het water. Een plant van de oever of van het droge land, zoals adelaarsvaren, staat daar maar zelden in. Zo’n plant kan dus “zeldzaam” of “mythisch” heten, ook als hij op het land heel gewoon is. Zoetwatersoorten worden vergeleken met zoete meetgebieden en zeesoorten met zoute. Ruim de helft van alle meetgebieden ligt in zee: afgezet tegen het hele land zou geen zoetwatervis ooit “algemeen” kunnen heten.

Algemeen≥30%Bijzonder10–30%Zeldzaam3–10%Mythisch<3%
Pos
gymnocephalus cernuus
Algemeenin 67,6% van zoet NL
Geregistreerde vissen
grootste cm
geschikt99%
Brasem
abramis brama
Algemeenin 82,4% van zoet NL
Geregistreerde vissen10.700
grootste cm
geschikt100%
Snoekbaars
sander lucioperca
Algemeenin 55,2% van zoet NL
Geregistreerde vissen
grootste cm
geschikt98%
Voorn
rutilus rutilus
Algemeenin 91,9% van zoet NL
Geregistreerde vissen4.798
grootste cm
geschikt98%
Baars
perca fluviatilis
Algemeenin 91,9% van zoet NL
Geregistreerde vissen3.378
grootste cm
geschikt100%
Spiering
osmerus eperlanus
Bijzonderin 11,8% van NL
Geregistreerde vissen
grootste cm
geschikt90%
Zwartbekgrondel
neogobius melanostomus
Bijzonderin 19,4% van zoet NL
Geregistreerde vissen
grootste cm
geschikt94%
Kolblei
blicca bjoerkna
Algemeenin 69,5% van zoet NL
Geregistreerde vissen
grootste cm
geschikt96%
Aal
anguilla anguilla
Algemeenin 70,7% van zoet NL
Geregistreerde vissen
grootste cm
geschikt96%
Rietvoorn
scardinius erythrophthalmus
Algemeenin 81,7% van zoet NL
Geregistreerde vissen
grootste cm
geschikt88%
Riviergrondel
gobio gobio
Algemeenin 55,9% van zoet NL
Geregistreerde vissen
grootste cm
geschikt25%
Pontische stroomgrondel
neogobius fluviatilis
Zeldzaamin 7,5% van zoet NL
Geregistreerde vissen
grootste cm
geschikt86%
Winde
leuciscus idus
Algemeenin 44,6% van zoet NL
Geregistreerde vissen
grootste cm
geschikt92%
Alver
alburnus alburnus
Algemeenin 36,9% van zoet NL
Geregistreerde vissen
grootste cm
geschikt72%
Driedoornige stekelbaars
gasterosteus aculeatus
Algemeenin 56% van zoet NL
Geregistreerde vissen
grootste cm
geschikt71%
Snoek
esox lucius
Algemeenin 88,8% van zoet NL
Geregistreerde vissen
grootste cm
geschikt94%
Kleine modderkruiper
cobitis taenia
Algemeenin 51,5% van zoet NL
Geregistreerde vissen
grootste cm
geschikt46%
Marmergrondel
proterorhinus semilunaris
Algemeenin 32,6% van zoet NL
Geregistreerde vissen
grootste cm
geschikt71%
Rivierdonderpad
cottus gobio
Bijzonderin 12,7% van zoet NL
Geregistreerde vissen
grootste cm
geschikt88%
Vetje
leucaspius delineatus
Algemeenin 52,4% van zoet NL
Geregistreerde vissen
grootste cm
geschikt64%
Roofblei
aspius aspius
Bijzonderin 27,8% van zoet NL
Geregistreerde vissen
grootste cm
geschikt79%
Bittervoorn
rhodeus amarus
Algemeenin 41% van zoet NL
Geregistreerde vissen
grootste cm
geschikt51%
Noordzeehouting
coregonus oxyrinchus
Mythischin 0,5% van zoet NL
Geregistreerde vissen
grootste cm
Zeelt
tinca tinca
Algemeenin 76,2% van zoet NL
Geregistreerde vissen
grootste cm
geschikt65%
Karper
cyprinus carpio
Algemeenin 53,8% van zoet NL
Geregistreerde vissen
grootste cm
geschikt57%
Voedselweb

De voedselketen van het Sneekermeer

Het Sneekermeer is troebel, groen water. Wetterskip Fryslân meet elke maand hoe diep je in het water kunt kijken. Van 2009 tot en met 2025 was dat meestal tussen de 40 en 90 centimeter, en in het midden 60. Die 60 centimeter is gewoon voor een groot, ondiep meer: op ongeveer de helft van de vergelijkbare meetpunten in Nederland is het water helderder, op de andere helft troebeler. Volgens het beheerplan van de provincie Fryslân houden meerdere dingen het water troebel: veel algen in het voedselrijke water, de wind die vrij spel heeft op het open meer, brasem die bij het zoeken naar voedsel de bodem omwoelt, en varende schepen. Ook in de Terkaplesterpoelen is het water troebel: in 2021 kon je er 40 tot 50 centimeter diep kijken.

In zeven van de tien algenmonsters uit het meer en de poelen, van 1990 tot 2023, zat de draadvormige blauwalg Planktothrix agardhii. Dat is twee keer zo vaak als in vergelijkbare monsters uit andere meren. Van algen leven watervlooien: kreeftjes van een paar millimeter die in het water zweven. Van 1998 tot 2010 werden hier elk jaar drie tot zes keer de watervlooien geteld, 52 keer in totaal. In 44 van die 52 tellingen zat de watervlo Daphnia of een naaste verwant, in 48 een andere watervlo, Bosmina.

Wat eet zo'n watervlo? Dat beschreven onderzoekers van het laboratorium bij het Tjeukemeer, ook een Fries meer, in 1984. In de darmen van Daphnia uit een voedselrijk meer vonden ze bijna alleen algen. Het liefst aten de watervlooien een groenwier. Maar in aantal en gewicht kregen ze meer binnen van een draadvormige blauwalg: dezelfde soort als hier, die toen nog Oscillatoria agardhii heette. Lange draden lieten ze wel liggen.

Watervlooien zijn voer voor jonge vis. Elk voorjaar werd er water uit het IJsselmeer ingelaten. Daarmee kwamen grote aantallen larven van de spiering de Friese meren in, schreven onderzoekers van het Tjeukemeer in 1985. Ze groeiden op met dierplankton als voedsel: kleine diertjes die in het water zweven, zoals watervlooien. Het volgende voorjaar waren ze bijna allemaal verdwenen: opgegeten door de snoekbaars. In onze gegevens uit het meer en de poelen zat spiering in 31 van de 62 vangsten, waar je er bij vergelijkbaar onderzoek in andere zoete meren 19 zou verwachten. In 2021 vingen de onderzoekers 328 spieringen in het Sneekermeer en 98 in de Terkaplesterpoelen, allemaal kleine vissen van 5 tot 9 centimeter, meldt het visonderzoek van Wetterskip Fryslân.

Ook de pos eet dierplankton, vooral als hij jong is. In een ondiep, troebel meer in Estland aten jonge possen vooral watervlooien en andere kleine kreeftjes, onder meer Daphnia. Oudere possen leefden daar vooral van muggenlarven (Kangur en Kangur, 1996).

Hieronder staan twee voedselketens uit het meer en de poelen. Ze beginnen allebei bij de algen en de watervlooien, en eindigen allebei bij de snoekbaars: de ene via de spiering, de andere via de pos. De stippellijn naar de pos geldt alleen voor jonge possen. Onder de figuur staat voor elke pijl de bron.

Jonge spieringen in troebel, groen water, tussen watervlooien
Voedselketens uit dit meer
Micro-organismenAlgenin 233 van de 233 monsters1990–2023
OngewerveldenWatervlooien (Daphnia)in 44 van de 71 monsters1998–2022
VisSpieringin 31 van de 62 vangsten2006–2021
VisPosin 56 van de 62 vangsten2006–2021
RoofvisSnoekbaarsin 50 van de 62 vangsten2006–2021

Wat hier leeft, komt uit monsters en visvangsten in het meer zelf. Een pijl wijst naar wie het eet. Dat komt uit onderzoek elders: de bronnen staan hieronder. Een stippellijn geldt voor een deel van de groep.

Waterplanten

De waterplanten van het Sneekermeer

In 2021 groeiden er geen planten in het open water van het Sneekermeer, en in de Terkaplesterpoelen geen planten onder water, zag Wetterskip Fryslân bij het visonderzoek. Dat was niet altijd zo. Halverwege de vorige eeuw lagen er in deze Friese meren nog velden fonteinkruid, staat in het beheerplan. Die verdwenen toen het water slechter werd. Ze zijn nauwelijks teruggekomen, ook al is het water inmiddels beter.

De meeste planten groeien hier op de oever. Bij 28 plantenonderzoeken in het meer en de poelen, van 1994 tot 2022, vonden onderzoekers bijna altijd riet en lisdodde, en vaak harig wilgenroosje, gele lis, grote kattenstaart en bitterzoet. Bij 20 vonden ze gele plomp, een plant uit de waterleliefamilie met kleine gele bloemen. Twee gele oeverplanten werden veel vaker gevonden dan je zou verwachten: grote wederik en moeraswederik, allebei bij 18 van de 28 onderzoeken. Ze horen bij de sleutelbloemfamilie. Planten uit die familie werden bij 20 onderzoeken gevonden. Bij vergelijkbare onderzoeken in andere meren zou je dat bij 6 verwachten. Ook moerasspirea, met brede trossen kleine, witte, geurende bloemen, stond er vaak: bij 14.

Grote wederik in bloei
Het water

Over dit water

Het Sneekermeer, in het Fries Snitser Mar, ligt ten oosten van Sneek, bij Terherne. Samen met de Goëngarijpsterpoelen, de Terkaplesterpoelen en De Blaugerzen vormt het van oudsher één gebied, staat in het Natura 2000-besluit. Deze pagina gaat daarom over het meer en de wateren eromheen: de Goëngarijpsterpoelen ten zuiden van het meer, de Terkaplesterpoelen ten oosten ervan, de Houkesloot naar Sneek en kleinere poelen in de buurt. Ze staan met elkaar in verbinding. De Terkaplesterpoelen zijn bijvoorbeeld via het Heerenzijl en het Heerengat met het meer verbonden, meldt het visonderzoek van Wetterskip Fryslân. Op de kaart hierboven staat elk water met zijn naam.

Het meer is open en grotendeels ondiep, de poelen zijn nog wat ondieper. De bodem van het meer is vooral veen en zand, met plaatselijk een laag slib tot een halve meter dik. In de Terkaplesterpoelen is de bodem zand, meldt Wetterskip Fryslân. Het waterpeil staat sinds de jaren zeventig vrijwel vast op ongeveer een halve meter onder NAP. De diepte bovenaan deze pagina is gemeten vanaf NAP. Trek er een halve meter van af, en je hebt ongeveer de waterdiepte.

Dwars door het meer loopt de vaargeul van het Prinses Margrietkanaal, een deel van de grote vaarweg van Lemmer naar Delfzijl. Er varen grote vrachtschepen. Op de dieptekaart hierboven zie je de geul als een diepe, rechte streep door het ondiepe meer. De diepte op de kaart is gemeten: de provincie Fryslân mat het meer en bijna alle poelen tussen 2019 en 2021. Alleen van het kleine Kruiswater hebben we geen metingen.

Al deze wateren liggen in het Natura 2000-gebied Sneekermeergebied, dat is aangewezen voor vogels. Het gebied is de grootste slaapplaats van kolganzen binnen het Natura 2000-netwerk. In de rietlanden van het Sneekermeer leeft een van de belangrijkste groepen rietzangers van de Friese meren.

Geschiedenis

Ontstaan en geschiedenis

Hoe de meren hier ontstonden, staat in het beheerplan. In de Middeleeuwen groeven mensen veen af, voor turf en om er zout uit te winnen. Zo ontstonden plaatselijk veel kuilen met open water. Bij stormvloeden kon het water de smalle stroken land tussen die kuilen wegslaan. Dan ontstonden grote meren. Een aantal meren ontstond zo in de eerste helft van de dertiende eeuw. Het zeewater liet ook een laag klei achter op het veen.

Het Prinses Margrietkanaal is veel jonger. Het Friese deel van de vaarweg ging op 30 mei 1951 open, in het bijzijn van prinses Margriet. Later kreeg dit deel haar naam. De route loopt voor een deel door meren, voor een deel door bestaande waterlopen en voor een deel door gegraven kanalen, schrijft Rijkswaterstaat.

Vissen

Vissen op het Sneekermeer

Of en waar je op het Sneekermeer en de poelen mag vissen, staat in de VISplanner.

Wetterskip Fryslân liet de vis hier sinds 2006 zes keer onderzoeken. Wij hebben de gegevens van vier van die jaren: 2006, 2009, 2012 en 2021. Daarin staan 62 vangsten uit het meer en de poelen, met een sleepnet in het open water en elektrisch langs de oever. Pos was bijna de helft van alle gevangen vis. Met dezelfde vangmethoden is dat in andere zoete meren gemiddeld 4 procent. Snoekbaars was 11 procent, waar je elders 2 procent zou verwachten. Dat past bij wat RAVON schrijft: in troebele, voedselrijke meren kan de snoekbaars heel talrijk worden, en neemt hij de plaats van de snoek als roofvis over.

Baars en blankvoorn zaten in bijna elke vangst, maar in kleine aantallen. Baars was maar 5 procent van alle vis en blankvoorn 7 procent, terwijl je met dezelfde methoden elders 15 en 18 procent zou verwachten. Volgens RAVON jaagt de baars overdag op zicht en houdt hij van helder water. In troebel water vangt hij minder en blijft hij kleiner. De pos heeft daar geen last van. Hij jaagt met een gevoelige zijlijn en heeft een laag in zijn ogen die extra licht opvangt. Daardoor doet hij het juist goed in troebel, donker water, schrijft RAVON.

Aal zat in 52 van de 62 vangsten. Bij vergelijkbaar onderzoek in andere zoete meren zou je hem in 33 verwachten. De snoek zat in 24 vangsten, even vaak als elders, maar steeds in kleine aantallen: 32 snoeken op bijna 67.000 vissen. Toch noemden vissers in de vangstmeldingen op mijnvismaat.nl (Sportvisunie) hier juist de snoek het vaakst, en verder snoekbaars, brasem en roofblei. Dat hoeft niet tegen elkaar in te gaan: meldingen volgen waar vissers vissen en waar ze op vissen.

Snoekbaars
Bijzonder

Bijzondere soorten

De zeldzaamste vis in onze gegevens uit dit gebied is de noordzeehouting. In 2021 ving het visonderzoek van Wetterskip Fryslân er één in het Sneekermeer. In heel Nederland is de noordzeehouting in onze gegevens maar in 20 van de ruim 1.400 gebieden gevonden waar in zoet water vis is onderzocht. In 13 daarvan staat hij onder de naam Coregonus maraena. Onder die naam noemt FishBase ook de houting die in het stroomgebied van de Rijn is uitgezet. Het is een trekvis uit de zalmfamilie, met zilveren flanken en een opvallende, blauwzwarte, puntige neus. Begin twintigste eeuw stierf hij uit in de Rijn. Alleen in het Deense riviertje de Vida bleef een kleine groep over. Met vissen uit die groep is de soort van 1999 tot 2006 teruggebracht in het Duitse deel van de Rijn. Volwassen vissen leven nu onder meer in het IJsselmeer en de Waddenzee, en een deel groeit op in het IJsselmeer, schrijft RAVON. De soort is in Nederland nog vrij zeldzaam, maar het aantal lijkt de laatste jaren sterk te stijgen. Hij staat op de Rode Lijst als gevoelig. Hoe deze vis in het Sneekermeer kwam, weten we niet. Het Prinses Margrietkanaal verbindt het meer met het IJsselmeer.

Ook de Pontische stroomgrondel is zeldzaam: in onze gegevens is hij in 108 van die ruim 1.400 gebieden gevonden. Hij komt van de kusten van de Zwarte Zee en kwam via het Main-Donaukanaal in de Rijn terecht, schrijft RAVON. In Nederland werd hij in 2009 voor het eerst gevonden. In Friesland werd hij in 2014 voor het eerst gevangen, bij een viswedstrijd aan het Prinses Margrietkanaal bij Spannenburg, meldde het tijdschrift van RAVON. Hij houdt van zandige bodems, waar hij zich ingraaft tot alleen zijn ogen erboven uitsteken. In 2021 vingen de onderzoekers er 66 in de Terkaplesterpoelen, waar de bodem zand is, en 25 in het Sneekermeer.

De zwartbekgrondel komt van oorsprong uit het gebied rond de Zwarte Zee en de Kaspische Zee. In 2004 werd hij voor het eerst in Nederland gevonden, waarschijnlijk meegekomen met ballastwater van schepen, schrijft RAVON. In het Friese binnenwater zat hij tot het voorjaar van 2014 niet. Toen trok hij vanuit het IJsselmeer het Prinses Margrietkanaal op, en de eerste meldingen volgden de lijn van dat kanaal, meldde het tijdschrift van RAVON in 2015. In onze gegevens uit het meer en de poelen zat hij in 2006, 2009 en 2012 nooit in het net, ook niet in de 18 vangsten met elektrisch vissen langs de oever. In 2021 vingen de onderzoekers er 1.666 in het Sneekermeer, op bijna alle plekken waar ze visten. In de Terkaplesterpoelen waren het er 415, meldt het visonderzoek van Wetterskip Fryslân.

De rivierdonderpad, een kleine bodemvis, werd bij visonderzoek altijd in kleine aantallen gevangen tussen de stenen langs de oevers van de grote Friese meren. In 2018 zat hij daar niet meer in de netten. Dat hangt vermoedelijk samen met de opkomst van de zwartbekgrondel, schreven de onderzoekers in hun rapport voor Wetterskip Fryslân. In onze gegevens zat de rivierdonderpad in het meer en de poelen tussen 2006 en 2012 in 5 van de 54 vangsten, en in 2021 in geen enkele. Of hij hier helemaal weg is, weten we niet. Op het Zwarte Meer is de rivierdonderpad na 2011 niet meer gevonden.

Noordzeehouting

Watersamenstelling
Zuurstofverzadiging
79.2%
Totaal fosfor
0.218mg/l
Totaal stikstof
2.64mg/l
Ammonium
0.455mg/l
Chlorofyl-a
34.0ug/l
Chloride
106mg/l
Zink
6.00ug/l
Lood
0.795ug/l
Blauwalg in eerder onderzoek
vaak gevonden
geen actuele meting
t.o.v. alle gemonitorde NL-wateren sinds 2015 · 24 meetpunt(en)
Door de jaren
Totaal fosfor0.19 mg/l
Totaal stikstof2.14 mg/l
Ammonium0.44 mg/l
2009percentiel t.o.v. alle NL-wateren — lager is schoner2025